รักษ์สุขภาพ - ตอนที่ 66 การฝึกสติเพื่อรักษาโรค (6)

  • โดย ดร. วิทยา มานะวาณิชเจริญ
  • 22 เมษายน 2569
  • Tweet

  1. ตารางสรุปหลักฐานทางคลินิกของการฝึกสติเพื่อบำบัดรักษา (Mindfulness-Based Therapy: MBT)

กลุ่มโรค

ผลลัพธ์หลัก

ระดับหลักฐาน

หมายเหตุทางคลินิก

โรคซึมเศร้า

ลดอาการซึมเศร้า ป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

สูง [การวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis)

ใช้เสริมกับยา/CBT

วิตกกังวล

ลดความวิตกกังวลและความเครียด

ปานกลาง (Moderate)

เหมาะในการดูแลปฐมภูมิ (Primary care)

การปวดเรื้อรัง

ลดความเจ็บปวดและเพิ่มคุณภาพชีวิต

ปานกลาง

ใช้ในคลินิกการเจ็บปวด (Pain clinic) และการฟื้นฟูกายภาพ (Rehabilitation)

โรคหัวใจและหลอดเลือด

ลดแรงดันโลหิต (Blood pressure: BP), ความเครียด (Stress), การปรับปรุงคุณภาพชีวิต (Improve quality of life: QoL)

ปานกลาง

ใช้ร่วมกับปรับวิถีชีวิต (Lifestyle modification)

มะเร็ง

ลดความเมื่อยล้า (Fatigue) และ Distress (ทุกข์โศก)

ปานกลาง

ใช้การดูแลแบบสนับสนุน (Supportive care)
  1. Case Vignette จากคลินิกเวชศาสตร์ฟื้นฟูและจิตเวช

กรณีที่ 1: ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะฟื้นฟู

ชายอายุ 62 ปี หลังโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) มีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล ส่งผลให้ไม่ร่วมมือกับการทำกายภาพบำบัด หลังเข้าร่วมโปรแกรมฝึกสติ (Mindfulness) 8 สัปดาห์ พบว่าผู้ป่วยมีแรงจูงใจเพิ่มขึ้น อารมณ์ดีขึ้น และสามารถทำกิจกรรมฟื้นฟูได้ต่อเนื่อง ส่งผลให้ผลลัพธ์การทำงาน (Functional outcome) ดีขึ้นอย่างชัดเจน

กรณีที่ 2: ผู้ป่วยปวดหลังเรื้อรัง

หญิงอายุ 45 ปี ปวดหลังเรื้อรัง (Chronic low back pain) มานานกว่า 5 ปี ได้รับยาและกายภาพบำบัดแต่ยังมี Pain catastrophizing หลังฝึก MBSR พบว่าความเจ็บปวดลดลง คะแนนด้อยสมรรถนะ (Disability) ลดลง และผู้ป่วยสามารถกลับไปทำงานได้

กรณีที่ 3: ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่กลับมาเป็นซ้ำ

ชายอายุ 38 ปี มีโรคซึมเศร้าที่กลับมาเป็นซ้ำ (Recurrent major depressive disorder) หลังรักษาด้วยยาต้านความเศร้า (Antidepressant) และการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม CBT (Cognitive behavioral therapy: CBT) ได้เข้าร่วมการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรมด้วยสติ (Mindfulness-based cognitive therapy MBCT) เพื่อป้องกันอาการทรุด (Relapse) ภายใน 1 ปี ไม่พบการกลับเป็นซ้ำ และรายงานว่ามีการรับรู้ด้วยตนเอง (Self-awareness) และ การควบคุมอารมณ์ (Emotion regulation) ดีขึ้น

แหล่งข้อมูล – 

  1. Jon Kabat-Zinn. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness. New York: Delacorte Press.
  2. Zindel V. Segal, Mark G. Williams, & John D. Teasdale. (2013). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (2nd ed.). New York: Guilford Press.